Δεκαπέντε χρόνια «θερμή» φιλοξενία» 

Σχηματικά, στα ανατολικά σύνορα της επικράτειας υπήρχαν κέντρα κράτησης μεταναστών ήδη από τις αρχές του 2000 και με μεγαλύτερη έμφαση μετά το 2004 σε νησιά του Αιγαίου (Χίος, Σάμος, Λέσβος), στη Ροδόπη αλλά και στον Έβρο. Σχηματικά, την πρώτη πενταετία του 2000 τα κέντρα κράτησης που λειτουργούσαν στην Ελλάδα ήταν εγκαταλειμμένοι χώροι –συνήθως παλιές αποθήκες, βιομηχανικοί χώροι, ξενοδοχεία κ.λπ.– που είχαν «μετασχηματιστεί κατάλληλα» ώστε να κρατούνται μετανάστες/-τριες. Οι συνθήκες κράτησης ήταν άθλιες: εκατοντάδες άτομα στοιβαγμένα, συνήθως κοινοί χώροι για άντρες, γυναίκες και παιδιά, με ελάχιστες τουαλέτες, συνήθως χωρίς ζεστό νερό και θέρμανση, συχνά χωρίς καθόλου προαυλισμό. Παρ’ όλα αυτά, η πρόσβαση τοπικών ομάδων ή επιτροπών από αντιρατσιστικές ή μη κυβερνητικές οργανώσεις επιτρεπόταν κατά περίπτωση, ιδιαίτερα στις περιοχές εκείνες όπου υπήρχαν ομάδες αλληλεγγύης για να τη διεκδικούν (Χίος, Σάμος, Λέσβος). Ταυτόχρονα, η κράτηση των μεταναστών –που τότε όπως και τώρα– γινόταν με σκοπό την απέλασή τους, είχε χρονικό όριο τους 3 μήνες ενώ σε πολλές περιπτώσεις ήταν πολύ μικρότερο.

Τα πρώτα «πρότυπα» κέντρα κράτησης στην ελληνική επικράτεια λειτούργησαν το 2007-2008 στο Βαθύ της Σάμου και στο Φυλάκιο του Νομού Έβρου. Τα νέα αυτά κέντρα κράτησης δημιουργήθηκαν εν μέρει σαν απάντηση στις καταγγελίες αντιρατσιστικών ομάδων, μη κυβερνητικών οργανώσεων αλλά και θεσμικών φορέων της Ε.Ε. για τις συνθήκες κράτησης. Ενώ όμως θεωρητικά στους νέους χώρους κράτησης οι συνθήκες διαβίωσης ήταν καλύτερες (αλλά στην πράξη, όταν κρατούνται πάνω από 1.000 σε χώρους που προορίζονται για 400 άτομα, οι συνθήκες είναι πάλι άθλιες), τα νέα κέντρα κράτησης ήρθαν να υπηρετήσουν έναν τελείως διαφορετικό ρόλο: στην ουσία θεσμοποίησαν την κράτηση – η οποία μέχρι τότε είχε μια πιο άτυπη, συγκεχυμένη και κατά τόπο και περίπτωση μορφή. Ταυτόχρονα συνέβαλαν στην περαιτέρω εννοιολόγηση και αντιμετώπιση της μετανάστευσης-χωρίς-χαρτιά ως αξιόποινης πράξης η οποία φέρει και αυτεπάγγελτη ποινή φυλάκισης. Ενδεικτικά είναι τα δημοσιεύματα στον τοπικό τύπο όταν είχε ξεκινήσει η κατασκευή του Κέντρου Κράτησης Φυλακίου καθώς επαινούν την, θεωρούμενη ως αναγκαία, «αναβάθμιση» της φύλαξης:

 

Εντυπωσιακά θα είναι τα μέτρα ασφαλείας του κέντρου υποδοχής, τα οποία θα ακολουθούν προδιαγραφές του ΝΑΤΟ. Θα έχει διπλή εξωτερική περίφραξη στον περίγυρο, περιμετρικά φρούρια, ενώ κάμερες θα παρακολουθούν τα πάντα τόσο εντός των θαλάμων, όσο και στους εξωτερικούς χώρους.14

 

Το 2009 αλλάζει και η νομοθεσία για τον χρόνο κράτησης των μεταναστών-υπό-απέλαση και από 3 μήνες γίνεται 6, ενώ σύμφωνα με απόφαση του Σ.τ.Ε. το 2012 ο χρόνος παραμονής στα κέντρα κράτησης δύναται να επεκταθεί έως και 12 μήνες, ώστε να ολοκληρώνονται οι χρονοβόρες γραφειοκρατικές διαδικασίες για τις απελάσεις.

Πιθανόν το Υπουργείο Δημόσιας Τάξης στην ερώτηση για το πόσα κέντρα κράτησης μεταναστών λειτουργούν σήμερα στην Ελλάδα θα απαντούσε περί τα 14: στο Τυχερό, στις Φέρες, στο Σουφλί και στο Φυλάκιο Έβρου, στις Πρώην Σχολές Αστυφυλάκων στην Ξάνθη και την Κομοτηνή, στη Βέννα της Ροδόπης, στο Παρανέστι της Δράμας, στο Τμήμα Αλλοδαπών της Θεσσαλονίκης, στο Μερσινίδι της Χίου και στο Βαθύ της Σάμου, στην Αμυγδαλέζα και στο Τμήμα Αλλοδαπών της Πέτρου Ράλλη στην Αττική, στο Στρατόπεδο Καλογερογιάννη στην Κόρινθο. Αυτή η λίστα όμως περιλαμβάνει τους χώρους που λειτουργούν αποκλειστικά και μόνο ως κέντρα κράτησης μεταναστών. Δεν περιλαμβάνει δηλαδή τα δεκάδες αστυνομικά τμήματα των οποίων τα κρατητήρια –που κατά κανόνα προορίζονται για ολιγοήμερη κράτηση– λειτουργούν σαν φυλακές μεταναστών για μήνες. Ούτε περιλαμβάνει τους χώρους που στήνονται ad hoc στα σύνορα αν τύχει να βρεθεί εκεί μια καραβιά με μετανάστες/-τριες όπως στη Λέρο, στην Πάτμο, στην Κρήτη ή στο Αγαθονήσι. Ούτε περιλαμβάνει επίσης άλλους χώρους που λειτουργούν ταυτόχρονα και σαν μονάδες συνοριακής φύλαξης ή που έχουν λειτουργήσει ως κέντρα κράτησης και τώρα είναι κλειστά, αλλά αν υπάρξει ανάγκη επαναχρησιμοποιούνται. Η Migreurop είναι μια γαλλική οργάνωση για τα δικαιώματα των μεταναστών/-τριών και κάνει μια ετήσια χαρτογράφηση των κέντρων κράτησης στην Ευρώπη αλλά και στις γειτονικές χώρες. Σύμφωνα με τη χαρτογράφηση της Migreurop το 2011 στην Ελλάδα λειτουργούσαν 52 κέντρα κράτησης.15

 

Τα κέντρα κράτησης αποτελούν τμήμα των ευρωπαϊκών πολιτικών ελέγχου της μετανάστευσης τα οποία, μέσα από πολλαπλές συμβάσεις και σύμφωνα (Schengen Agreement, Dublin II, Stockholm Programme, European Pact on Immigration and Asylum, Eurosur, European Neighbourhood Policy), διαμορφώνουν με νέα Σώματα Ασφαλείας (Frontex) αλλά και με τη χρήση νέων τεχνολογιών (από δορυφόρους μέχρι θερμικές κάμερες) ένα ευρύ δίχτυ σημείων ελέγχου, κράτησης, αποτροπής εισόδου, απελάσεων και επαναπροωθήσεων που απλώνεται όχι μόνο στον ευρωπαϊκό χώρο αλλά και πέρα από αυτόν. Στους χώρους κράτησης υπάρχουν συνεχείς παραβιάσεις των δικαιωμάτων των κρατουμένων αλλά και των νομικών δεσμεύσεων (οι οποίες ισχύουν ακόμα) για τέτοιους χώρους, όπως για παράδειγμα η κράτηση ανηλίκων, η μη πρόσβαση σε ιατρική περίθαλψη, η μη ενημέρωση για το δικαίωμα στο άσυλο, η μεικτή κράτηση αντρών και γυναικών.16

Ταυτόχρονα όμως, τόσο τα κέντρα κράτησης όσο και το σύνολο των πολιτικών ελέγχου παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στην καλλιέργεια του φόβου αλλά και στο πώς τα καθεστώτα ελέγχου είναι άμεσα συνδεδεμένα με την ποινικοποίηση της μετανάστευσης και την πειθάρχηση της εργασίας.

 

σελ. 2 (από: 5) ΧΡΟΝΟΣ 01 (05.2013) < προηγ. σελίδα     |     επόμ. σελίδα >