για τον δάσκαλο

 

ΓΙΩΡΓΟ ΧΑΤΖΗΝΙΚΟ (1923-2015)

 

Σας ενημερώνουμε πως ο τελευταίος μας αποχαιρετισμός στον Μαέστρο Γιώργο Χατζηνίκο θα λάβει χώρα τη Δευτέρα, 7 Δεκεμβρίου και ώρα 2 μ.μ. στο κοιμητήριο του Βύρωνα όπου και θα τελεσθεί η νεκρώσιμος ακολουθία.
Αντί στεφάνων παρακαλείσθε να συνεισφέρετε για αναγκαίες επισκευές στην αίθουσα «Γιώργος Χατζηνίκος» στο Χόρτο Πηλίου, όπου ο ίδιος δίδαξε και έπαιξε για δεκαετίες.
Τα στοιχεία του λογαριασμού του Ιδρύματος Γεωργίου Αγγελίνη - Πίας Χατζηνίκου είναι:
Εθνική Τράπεζα
IBAN:GR5501102010000020100176989
BIC: ETHNGRAA

 

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Ζητήσαμε από μαθητές και φίλους του Γιώργου Χατζηνίκου να γράψουν κάτι γι αυτόν, λίγες μόνο μέρες μετά το θάνατό του.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

 

Στις 29 Νοεμβρίου ο Γιώργος Χατζηνίκος αναχώρησε προς το Φως –όπως ο ίδιος έλεγε– πλήρης ημερών και νοημάτων. Άφησε πίσω του έργο πλούσιο και ιδιαίτερο σε καλλιτεχνική, διδακτική και συγγραφική δράση. Και το σημαντικότερο: Άφησε το αποτύπωμα του παραδείγματος.

Όλοι όσοι ήμασταν τυχεροί να τον συναντήσουμε, στιγματιστήκαμε από την προσωπικότητά του. Κι αυτό γιατί κατάφερε με τον δικό του απλό και ουσιαστικό τρόπο να μας εμπνεύσει και να μας καθοδηγήσει σε μια βαθιά φιλοσοφική προσέγγιση της Τέχνης και της Ζωής, που άπαξ και τη γνωρίσεις είναι αδύνατο να μην την ακολουθήσεις.

Ο Γιώργος Χατζηνίκος κατέκτησε το προνόμιο να περιστοιχίζεται από πολλούς ανθρώπους διαφορετικών γενεών και πατρίδων, που να απολαμβάνουν να τον φωνάζουν Δάσκαλε.

Έκανε την μαιευτική μέθοδο εκπαιδευτικό εργαλείο, στην προσπάθειά του να σε μάθει να σκέφτεσαι και να ανακαλύπτεις από μόνος σου. Να πορεύεσαι χωρίς να χρειάζεσαι μονίμως τις «βοηθητικές πατερίτσες» ή την «αυθεντία» ενός δασκάλου.

Σε ασκούσε στο «απορείν εστί φιλοσοφείν» ως όχημα για την διαρκή και εις βάθος ανακάλυψη της γνώσης.

Σε μάθαινε να μην θεωρείς την γνώση ως ένα απόκτημα χρήσιμο για προσωπική ανάδειξη, αλλά ως ένα μέσο με στόχο την πληρότητα και την επικοινωνία. Σε συνέδεε με αυτήν με μια διαδικασία μύησης, όπου συναισθανόσουν κάτι το άυλο που ρέει ανά τους αιώνες να σε υπερβαίνει και να σε ολοκληρώνει.

Ήταν μεγάλος δάσκαλος γιατί ο ίδιος μάθαινε μια ζωή. Σχεδόν σε κάθε τηλεφώνημα θα κατέληγε να πει με λαχτάρα: «Μμμμ. Τι να σου πω; Εχθές ανακάλυψα κάτι καταπληκτικό στο τάδε έργο που δεν το είχα παρατηρήσει σαράντα χρόνια που το παίζω. Απέκτησε άλλο νόημα. Αλλά τώρα τα δάχτυλα πρέπει να ξαναμάθουν από την αρχή τη δουλειά τους!». Διδάσκοντάς σου έτσι απλά, χωρίς ρητορείες και συμβουλές, το αέναο της αναζήτησης της γνώσης, την αποφυγή της αποτελμάτωσης ακόμη και σε επιτυχημένες συνταγές, τη διατήρηση της παιδικής απορίας και της νεανικής ζωντάνιας στα 90 έτη.

Κατεύθυνε πάντοτε τον προβολέα προς τον συνθέτη και όχι προς τον εαυτό του, είτε διδάσκοντας είτε ερμηνεύοντας.

Το παίξιμό του στο πιάνο χαρακτηριζόταν από την αίσθηση της δοξαριάς του έγχορδου ή του φυσήματος του πνευστού οργάνου, δίνοντάς σου την αίσθηση ότι επενεργεί στον ήχο και μετά το πάτημα του πλήκτρου. Κι αυτό γιατί αντιλαμβανόταν τον ήχο και την κίνησή του ως μουσικός πέραν των ιδιαιτεροτήτων του οργάνου.

Επέμενε στην ουσία του διανύσματος μεταξύ των φθόγγων, «σμιλεύοντας» όπως του άρεσε να λέει «την κίνηση», κατορθώνοντας να κάνει μια δευτέρα μικρή να μοιάζει τεράστια σε σχέση με μια οκτάβα, εάν το έργο το απαιτεί.

Υπηρέτησε την μουσική βρίσκοντας τρόπο να μετατρέπει ό,τι «σύγχρονο» άγγιζε σε κλασικό, την ίδια στιγμή που έκανε τον Μπαχ να ηχεί πιο σύγχρονος από ο,τιδήποτε άλλο. Κι αυτό γιατί κατάφερνε να διεισδύσει στις «καταβολές» του έργου αναζητώντας την «έννοιά» του.

Πίσω από νότες, μουσικά σύμβολα και ενδείξεις της παρτιτούρας αναδείκνυε πάντοτε το ανθρώπινο στοιχείο σε τέτοια ένταση, νόημα και αποχρώσεις, που προσέδιδαν στα έργα αυτομάτως μια αξία οικουμενική. Ο ίδιος πολλές φορές χρησιμοποιούσε τον τίτλο σε ομιλία ή σεμινάριο «Γιατί μελετάμε Bach;» με την ίδια άνεση που θα σε ξάφνιαζε ρωτώντας «γιατί παίζεις αυτό το έργο;» ή και «γιατί ο συγκεκριμένος συνθέτης είναι μεγάλος;». Έριχνε με τον τρόπο αυτό μέσα σου τον σπόρο της συνειδητοποίησης της άνευ νοήματος τυποποίησης του συστήματος εκπαίδευσης και συνάμα την καλλιέργεια της έννοιας της απορίας και της αναζήτησης του ουσιαστικού.

Στον Δάσκαλο Γιώργο Χατζηνίκο συναντήσαμε το παράδειγμα ενός καλλιτέχνη που μπορούσε να ασκεί στο ίδιο υψηλό επίπεδο την εκτέλεση με τη διδασκαλία. Φωτίζοντας και τις δύο με τις σπάνιες ανθρώπινες αρετές του.

Στις 29 Νοεμβρίου το βιολογικό σώμα του Γιώργου Χατζηνίκου ολοκλήρωσε τον κύκλο της ζωής του. Το πνευματικό του όμως σώμα παραμένει νέο και αειθαλές. Κι αυτό γιατί στην ζωή του δεν δίδαξε τον εαυτό του αλλά τις ιδέες του. Τη Δευτέρα 7 Δεκεμβρίου θα αποχαιρετήσουμε το σώμα που μας τον έκανε οικείο και αγαπητό. Και θα επανασυντονιστούμε με τις ιδέες του που εξακολουθούν να ζουν εντός μας μαζί με τη θύμησή του. Ως πολύτιμη παρακαταθήκη και συνάμα προσωπικό χρέος για την Τέχνη και τον Άνθρωπο. Με την ελπίδα και την υπόσχεση να προσπαθήσουμε να τις υπηρετήσουμε κι εμείς, έστω και στο ελάχιστο.

Αγαπημένε μας Δάσκαλε, σ’ευχαριστούμε για όλα.

Βασίλης Κίτσος

 

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Νέα Υόρκη, 1 Δεκ. 2015

Αγία Πελαγία Κυθήρων. Μεσάνυχτα μιας δροσερής βραδιάς μέσα Ιουλίου. Οικία Γεωργίου Χατζηνίκου. Οι μπαλκονόπορτες ανοιχτές με θέα την ήρεμη θάλασσα και μόνο μας φως το φεγγάρι. Ο Δάσκαλος παίζει ώρες πιάνο, ακούραστος όπως πάντα. Καθισμένος δίπλα του, κοιτάζω έξω από το δωμάτιο αυτόν τον υποβλητικό νυχτερινό πίνακα. Ακούω για άλλη μια φορά να ζωντανεύουν τόσα έργα κάτω από τα χέρια του. Ξαφνικά, ξεκινά το L’ isle joyeuse. Μαρμαρώνω... Ήχος και εικόνα έγιναν μονομιάς ένα.

Θυμάσαι Δάσκαλε πόσες τέτοιες στιγμές αλήθειας προσέφερες σε όλους τους μαθητές σου; Αλήθεια για τη ζωή, όχι μόνο για τη μουσική. Και πόσες ζωές άγγιξες και άλλαξες. Με έμαθες να αγαπώ, να εκτιμώ, να σέβομαι, να πιστεύω, να ακούω, να μελετώ, να ονειρεύομαι, ακόμη και να περπατώ: «Λοιπόν, πάμε σε ρυθμό Μπάρτοκ. Μπρος, μπρος!» Αμέτρητες οι ώρες δίπλα σου κι άπειρα τα μαθήματά σου.

Δάσκαλε, αποχαιρετιστήκαμε πάρα πολλές φορές αυτά τα δέκα χρόνια που ζήσαμε μαζί, όμως πάντα λέγαμε καλήν αντάμωση και πάντα ανταμώναμε. Ετούτη τη φορά που δεν αποχαιρετιστήκαμε έφυγες χωρίς εισιτήριο επιστροφής. Δεν θα σε περιμένω ποτέ ξανά στο αεροδρόμιο. Θα ανταμώσουμε όμως κάποια στιγμή πάλι. Κι όταν έρθει αυτή η στιγμή θα είμαι εγώ ο επιβάτης. Εις το επανιδείν λοιπόν Τζώρτζη...

Ο παντοτινός σου μαθητής,

Χρήστος Μαρίνος

 

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Έφυγε ο Γιώργος Χατζηνίκος πλήρης ημερών από κοντά μας. Υπήρξε μία τόσο σπάνια και ξεχωριστή προσωπικότητα, ένας ευπατρίδης της ελληνικής μουσικής ζωής. Το ιδιαίτερο και το ξεχωριστό δεν έγκειται μόνο στο ότι είχε εξαιρετική παιδεία και γνώση της ευρωπαϊκής μουσικής παράδοσης, αλλά κυρίως στο ότι διέθετε τέτοια συγκρότηση και καλλιέργεια, που του επέτρεπαν να διεισδύει σε κόσμους ανώτερων διαστάσεων εφάμιλλων με εκείνες των προγόνων, τις οποίες ως παιδαγωγός κοινωνούσε στους μαθητές του. Πάντα ευγενής και γενναιόδωρος, πάντα ευαίσθητος και ξεχωριστός, ένας απόστολος της μουσικής γλώσσας στον κόσμο τούτο είχε την ικανότητα να μαγεύει το ακροατήριό του, να σε συντονίζει με αξίες άλλων διαστάσεων, άλλων κόσμων, ασώματων παραστάσεων. Δάσκαλος και μύστης σε έκανε κοινωνό όλων των δονήσεων του ανώτερου κόσμου των ήχων, ο ίδιος κόσμος ολάκερος που σε κρατούσε ζωντανό με την ζωτικότητά του. Καλό ταξίδι…

Χρήστος Σαμαράς

 

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Ο Γιώργος Χατζηνίκος στάθηκε για μένα ένας μεγάλος Δάσκαλος. Με απέραντη αγάπη και το πάθος ενός έφηβου φώτισε τους δρόμους όπου μπορεί κανείς να ανακαλύψει τι είναι μουσική, τι είναι μουσικός και στο βάθος τι είναι ο άνθρωπος. Με οδήγησε να επαναπροσδιορίσω τη σχέση μου με τη μουσική και να βρω τον δρόμο μου. Θα τον θυμάμαι και θα τον ευγνωμονώ για πάντα, χωρίς να μπορώ να προσδιορίσω τι θα μου λείπει περισσότερο: ο Δάσκαλος, ο μουσικός ή ο άνθρωπος. Μάλλον και τα τρία.

Μαρία Μπελίδου

 

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Απ’το ροκ στο… μπαρόκ, με δάσκαλο τον Χατζηνίκο!

Ο Χατζηνίκος είναι συγχωριανός μου. Και είμαι περήφανος γι αυτόν. Ηλιακά ανήκε στη γενιά του πατέρα μου κι εγώ τον γνώρισα ως τον κύριο «Τζώρτζη», πρόσωπο σεβάσμιο λόγω καταγωγής και χαρακτήρα μάλλον παρά βιογραφικού. Όποτε συναντιόμασταν στο δρόμο τα καλοκαίρια με ρώταγε «θα έρθεις στο σεμινάριο να παρακολουθήσεις;». «Μα κύριε Τζώρτζη, εγώ δεν ξέρω μουσική…». «Μα ακριβώς γι αυτούς που δεν ξέρουν μουσική είναι τα σεμινάρια…» έλεγε. Η αλήθεια είναι ότι δεν τόλμησα ποτέ να περάσω την πόρτα και να εισέλθω κι εγώ, πρόσκαιρα έστω, σ’ έναν κύκλο ανθρώπων της «καλής κοινωνίας», της «υψηλής τέχνης», όπως θα λέγανε στο χωριό. Της αστικής κουλτούρας έλεγα εγώ, μεγαλώνοντας με το ροκ. Στην παρέα μου δεν θα καυχιόμουνα ποτέ ότι πήγα σ’ ένα κονσέρτο κλασσικής μουσικής. Όμως, μου άρεσε που τις μέρες των σεμιναρίων ξυπνούσα το πρωί με τα πνευστά, τα βιολιά και τα τύμπανα απ’ τις πρόβες που έκανε ο Χατζηνίκος. Κι αν άρχισα να το παραδέχομαι είναι γιατί το παραδέχονταν δειλά-δειλά και άλλοι φίλοι. Όπως επιφυλακτικά άρχισα να παρακολουθώ τις πρώτες συναυλίες που γίνονταν στο θεατράκι. Το μεγάλο μου άγχος ήταν η ερώτηση του Χατζηνίκου «πώς σου φάνηκε η συναυλία;». Φυσικά «πολύ ωραία» απαντούσα, ευτυχώς όμως έσπρωχνε ο κόσμος και δεν πιάναμε και κουβέντα. Μετά πήρα θάρρος διότι την ίδια ερώτηση έκανε και σε όλους τους «χωριάτες» που παρακολουθούσαν τις συναυλίες. Και είναι αλήθεια ότι ήταν όλοι εκεί. Ο Σταύρος ο «βαξεβάνος», η κυρά Λένη, ο Σταμούλος ο ψαράς και άλλοι συγχωριανοί του Χατζηνίκου και δικοί μου. Παρακολουθούσαμε με αξιοθαύμαστη υπομονή και πειθαρχία δίωρες και τρίωρες συναυλίες, μέσα σ’ ένα κήπο που τα φλάουτα και τα κόρνα τον κάναν μαγικό. Με σκηνικό την πανσέληνο και τις σκιές των δέντρων και ακουστικό χαλί στο βάθος τα τριζόνια. Και δεν ακουγόταν ούτε ψίθυρος. Διότι ο Χατζηνίκος μας έμαθε να αφουγκραζόμαστε τη μουσική, όχι απλά να ακούμε. Μας έφερε την «υψηλή τέχνη» χαμηλά, στα πόδια μας, ανάμεσα στις αυλές μας, στους δρόμους που τρέχαμε και παίζαμε, στην ακτή που κολυμπούσαμε. Με γενναιοδωρία, απλότητα και αγάπη. Με μουσικούς νέους σαν κι εμάς, που όταν δεν έκαναν πρόβες και σεμινάρια ξενυχτούσαν το ίδιο με μας. Μας έμαθε εν τέλει ότι την Τέχνη δεν πρέπει να την ξεχωρίζεις, όπως κάποιοι θέλουν να ξεχωρίζουν τους ανθρώπους. Όπως κι ο ίδιος δεν ξεχώρισε ποτέ τους ανθρώπους γύρω του κι έδειχνε τον ίδιο σεβασμό και γλυκύτητα σε όλους. Δεν ήταν ο μαέστρος με το φράκο, αλλά ο απλός άνθρωπος που κολυμπούσε όπως πάντα μπρος στο σπίτι του. Όταν αργότερα διάβασα το βιογραφικό του, έκθαμβος αναρωτιόμουνα πώς γίνεται ένας τέτοιος σπουδαίος άνθρωπος να διατηρείται τόσο απλός και ταπεινός. Πίστευα ότι το ένα αναιρεί το άλλο. Αυτά ξέρω εγώ για τον συγχωριανό μου τον Χατζηνίκο. Μετά το μυσταγωγικό τελευταίο του κοντσέρτο που έδωσε σε μια κατάμεστη από όλες τις γενεές και φυλές αίθουσα στις 30/8/2013 στο Χόρτο, αυθόρμητα άρχισα κι εγώ να τον αποκαλώ Δάσκαλο. Στην αρχή μου φάνηκε ότι ήταν ένας απλός μιμητισμός. Τώρα που έγραφα αυτές τις σκέψεις κατάλαβα ότι ήταν κάτι περισσότερο. Αυτός λοιπόν ήταν ο συγχωριανός μου και δάσκαλός μου Χατζηνίκος. Και είμαι περήφανος και για μένα.

Γιάννης Κονιόρδος
Χορτιανός

 

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Νέα Υόρκη, Νοέμβριος 2015

Γλυκέ μας Δάσκαλε μας άφησες με τη γεύση του μελιού... Μας χάρισες τόσα δώρα απλόχερα, μουσικά και δώρα ζωής... Ήσουν ο λόγος που βρήκα τον σύντροφο της ζωής μου, ο λόγος που βλέπω ιστορίες να ξεπηδούν από τις νότες...

Ακόμα θυμάμαι την πρώτη μου επαφή μαζί σου. Δύο ώρες πάνω σε μία σελίδα ρετσιτατίβο Μότσαρτ και τα πιο πολλά λεπτά αφιερωμένα στις παύσεις. Εκεί έβλεπες ό,τι εμείς αδυνατούσαμε να δούμε, την ιστορία πριν από την λέξη, την ανάσα πριν από την κίνηση.

Θυμάμαι το βλέμμα σου γλυκό, να με στηρίζει στο πρώτο μας ρεσιτάλ με τον Χρήστο στο Χόρτο το 2010. Δίπλα σου καθόταν ένα κοριτσάκι, ούτε 5 χρονών, και έπιασα τον εαυτό μου να αναρωτιέται πώς ήταν δυνατόν τα μάτια σου να είναι τόσο αγνά σαν τα δικά της. Περπατήσαμε οι τρεις μας ώς το σπίτι σου μετά τη συναυλία, και λίγο πριν την καληνύχτα, εκεί δίπλα στο κύμα, μας έπιασες τα χέρια και μας χαμογέλασες και ήταν σαν να μας έδωσες την ευχή σου για την κοινή ζωή που ξεκινούσαμε.

Έτσι απλά και μαγικά τα έκανες όλα. Άπλωνες τον χρόνο, σαν την τράπουλα όταν έριχνες πασιέντζες, και φώτιζες την αλήθεια που ήταν εκεί και μας περίμενε.

Στο βίβλιο σου για τον Μότσαρτ είχες γράψει έναν επίλογο που δεν άντεξα ποτέ να διαβάσω χωρίς να κλάψω και τώρα είναι αυτά τα λόγια που θέλω να σου πω πιο πολύ από όλα:

Στη μνήμη εκείνου που το έργο του προσφέρει
την αρμονία αυτή που τόσο μας λείπει σήμερα...
Στη μνήμη εκείνου που δεν εκμεταλλεύτηκε
ούτε σπατάλησε ποτέ
ιδιοτελώς το θείο δώρο που του χάρισε η φύση...

Ας αναπαυθείς εν ειρήνη...

Σε ευχαριστώ για όλα,

Αντιγόνη Γαϊτανά

 

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Για τον Τζώρτζη...

Η γνωριμία μου με τον Γιώργο Χατζηνίκο ξεκίνησε το καλοκαίρι του 1986, όταν τον επισκέφτηκα στο Χόρτο. Στην οικογένειά μου, στον Βόλο, γίνονταν συχνά αναφορές στον Τζώρτζη, μιας και ο αδερφός του, κυρίως, αλλά και η αδερφή του, η Πία, ήταν φίλοι του πατέρα μου από τα νεανικά του ήδη χρόνια. Ήθελα να έχω την εμπειρία της γνωριμίας με τον Τζώρτζη, γιατί ήταν γνωστό ότι ήταν ένας ιδιαίτερος δάσκαλος, πράγμα που μου αποκαλύφτηκε σύντομα, καθώς, ενώ ήμουν προετοιμασμένη να του παρουσιάσω ένα μικρό πρόγραμμα στο πιάνο, γρήγορα με παρέσυρε σε μια μακριά κουβέντα για τη ρίζα της μουσικής, τον Μπαχ, τη μουσική ερμηνεία, τον ανθρώπινο παράγοντα.

Έφυγα, γνωρίζοντας ότι οι δρόμοι μου θα με ξαναοδηγούσαν στο Χόρτο. Αυτό έγινε τον Σεπτέμβριο του 1995, όταν ζήτησα από τον Γιώργο Χατζηνίκο να μου παραχωρήσει μια συνέντευξη για το δεύτερο τεύχος της μηνιαίας επιθεώρησης πολιτισμού «ΕΝΕΚΕΝ», που μόλις είχε κυκλοφορήσει στη Θεσσαλονίκη. Χάρη σε αυτή την συνέντευξη, δημιουργήθηκε μια ιδιαίτερη σχέση μεταξύ μας, το ένιωθα και μου το έδειχνε. Περάσαμε πολλές ώρες μαζί, μου μίλησε για τη ζωή του, για την ελλειπή, ισοπεδωμένη γνώση που παρέχεται στα μουσικά ιδρύματα, για τα 27 χρόνια διδασκαλίας στο Μάντσεστερ, στη διάρκεια των οποίων πέρα από την μετάδοση των γνώσεών του, εκπαιδεύτηκε, με την πραγματική σημασία της λέξης, και ο ίδιος, «ανακαλύπτοντας ότι εκπαίδευση είναι η πρόσβαση στην παιδεία, διαφωτίζοντας με τη σκαπάνη της σκέψης τον θησαυρό του ενστίκτου», για τη χίμαιρα της αναζήτησης της τελειότητας, για τη συναδέλφωση που μπορεί να προσφέρει στους λαούς η κλασική μουσική, αλλά και για την πικρία του για τον αποκλεισμό του από τους δημόσιους φορείς στην Ελλάδα. Ο λόγος του ήταν χειμαρώδης, αυθόρμητος, σχεδόν πριν τελειώσει την μία σκέψη πετιόταν στην επόμενη, πράγμα που με ταλαιπώρησε, όπως θυμάμαι, στην απομαγνητοφώνηση και στην οργάνωση του κειμένου, ωστόσο, το αποτέλεσμα «απέδιδε πιστά την σκέψη του», όπως μου είπε ο ίδιος, χαρούμενος, όταν πήρε στα χέρια του το περιοδικό. Η εισαγωγή, μάλιστα, άρεσε τόσο πολύ στην Πία, που την ενέταξε στα έντυπα με τα προγράμματα των εκδηλώσεων του Χόρτου.

Στα επόμενα χρόνια, βρεθήκαμε κάποιες φορές, καθώς επισκεπτόταν συχνά την Θεσσαλονίκη, του έπαιζα μουσική και η συζήτηση μας πήγαινε ως αργά το βράδυ. Το 2004, είχα τη χαρά να περάσω αρκετές μέρες μαζί του, στη διάρκεια του σεμιναρίου που έδωσε στο Δημοτικό Ωδείο Αγίου Παύλου Θεσσαλονίκης, στο οποίο ήμουν καλλιτεχνική διευθύντρια. «Εννοια και καταβολές της μουσικής ερμηνείας» ήταν ο τίτλος που επέλεξε για το σεμινάριο, κάτι που απεικονίζει απόλυτα τις αναζητήσεις και τον προβληματισμό του. Οι αντοχές του ξεπερνούσαν τα ανθρώπινα όρια, καθώς επί πέντε ημέρες, δίδασκε από το πρωί ως το βράδυ, με ένα μικρό διάλειμμα το μεσημέρι, και, σαν να μην αρκούσε αυτό, στο ενδιάμεσο έδωσε κι ένα ρεσιτάλ πιάνου με έργα-ογκόλιθους, όπως η Chaconne σε ρε ελάσσονα για το αριστερό χέρι του J.S.Bach, η σονάτα Op. 110 του L.v.Beethoven και, φυσικά, συνθέσεις του αγαπημένου του Ν. Σκαλκώττα, όλα ερμηνευμένα από μνήμης, με ένα βαθύ συναίσθημα που μας καθήλωνε. Η αγάπη του για τη μουσική και το πάθος του να διεισδύσει στην ψυχή του κάθε μαθητή του, εκεί που υπάρχει η έμφυτη αλήθεια, που θα τον οδηγήσει αυθόρμητα στην ουσία της μουσικής, ήταν η τονωτική ένεση που τον κρατούσε μόνιμα σε εγρήγορση.

Επισκέφτηκα ξανά τα σεμινάρια στο Χόρτο, βρεθήκαμε το 2013 στην Αθήνα, σε μια συναυλία μου στο Ίδρυμα Κακογιάννη, και η τελευταία φορά που τον είδα ήταν και πάλι στο Χόρτο, τον Αύγουστο του 2015, για να κλείσει ο κύκλος στο σημείο απ’ όπου ξεκίνησε. «Θέλω να έρθω να παίξω για τον δάσκαλο» είχα πει σε ανύποπτο χρόνο στον Νίκο Αδρασκέλα. O δάσκαλος, βέβαια, αλλιώς τα είχε μέσα του προγραμματίσει, και, παρά τις επιφυλάξεις όλων μας για το πώς θα τα καταφέρει, έφυγε για την Ibiza, είχα, όμως, την ευκαιρία να περάσω κάποιες ώρες μαζί του την παραμονή της αναχώρησής του και να ζήσω τον συγκινητικό αποχαιρετισμό του από την Πία και από όλους μας, γιατί τα χρονικά περιθώρια στένευαν και κάπου μέσα μας γνωρίζαμε ότι το μοιραίο δεν θα αργήσει... Όλο αυτό λειτούργησε μέσα μου σαν κάθαρση. Κάθε συνάντηση μαζί του ήταν μια εμπειρία ανάτασης, από αυτές που ο χρόνος δεν έχει τη δύναμη να εξαλείψει.

Η παρουσία του, τα λόγια του, η διδασκαλία του, η ακτινοβολία του, η ζωντάνια του είναι βέβαιο ότι θα εξακολουθήσουν να εμπνέουν όσους είχαν την τύχη να τον γνωρίσουν από κοντά, αλλά και όσους θα τον γνωρίσουν έμμεσα, από τα βιβλία του, τις ηχογραφήσεις του, τις συνεντεύξεις του, τις διηγήσεις γύρω από το πρόσωπό του. Χαίρομαι αφάνταστα που ο πυρήνας πολιτισμού, που με επιμονή και προσπάθεια δημιούργησαν ο ίδιος και η αδερφή του Πία στο Χόρτο, έχει περάσει στην ευθύνη ανθρώπων που με αγάπη και μεράκι συνεχίζουν την παράδοση και τιμούν το έργο τους. Γιατί, «το ζωντανό δεν θα το βρούμε στα φύλλα του δέντρου, παρά μόνο στη ρίζα, στο χώμα, όπου, άμα πέσει ο σπόρος, θα φυτρώσει. Αυτό θα γίνει, όμως, μονάχα όταν καλλιεργήσουμε το έδαφος της ψυχής».

Ζωή Σαμσαρέλου
Καθηγήτρια πιάνου στο Κρατικό Ωδείο Θεσσαλονίκης
Καλλιτεχνική Διευθύντρια του Φεστιβάλ Πηλίου

 

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Σκέψεις για τον Γιώργο Χατζηνίκο

Γιώργος Χατζηνίκος: "...το ρετσιτατίβο του Mozart..., η Passacaglia του Σκαλκώτα..., Orff, Stravinsky, Schoenberg, Haydn, Beethoven..., Πλάτωνας, Αριστοτέλης και τόσοι άλλοι...

Έννοια και καταβολές της μουσικής ερμηνείας..., τα θεμέλια της μουσικής..., η κίνησις, η ζωντανή κίνησις, η εσωτερική κίνησις, η χειρονομία!..., χωρίς βιασύνη..., Μουσική Δωματίου..., η ικανότητα του ακούειν: βάση της μουσικής, της κοινωνίας, του ουμανισμού, του πολιτισμού.

...Πελώριο έργο...θαυμάσιο πρωινό...κατόπιν...αβέβαιο σούρουπο..."

Ουσιαστικός σε κάθε του σκέψη, γενναιόδωρος σε κάθε του κίνηση.

Σ' ευχαριστούμε Δάσκαλε

Φανή Καραγιάννη
πιανίστα-μουσικολόγος

 

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Ο Γιώργος Χατζηνίκος και τα Κύθηρα

Η σχέση του Γιώργου Χατζηνίκου με τα Κύθηρα υπήρξε εξαιτίας της συζύγου του Τίνας, το γένος Κρίθαρη, η οποία ήταν Κυθήρια. Για δεκαετίες, ο δάσκαλος, δεν παρέλειπε να κατεβαίνει κάθε Ιούλιο στο νησί, όπου διατηρούσε σπίτι δίπλα στην θάλασσα, για να κάνει τα μπάνια του. Με τα χρόνια ανέπτυξε σχέσεις με κάποια άτομα που έμεναν μόνιμα εκεί και ήταν γνωστός, τουλάχιστον σαν όνομα, στην τοπική κοινωνία, ως ένας διεθνούς φήμης μουσικός.

Ένας πολύ καλός του φίλος από το νησί, ήταν και ο Ολλανδός μηχανικός αλλά και ικανότατος πιανίστας, Γιώργος Κόκσμα, που ήλθε στα Κύθηρα το 1963 ως απεσταλμένος του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών, για να βοηθήσει στην δημιουργία υποδομών, και τελικά εγκαταστάθηκε εκεί μόνιμα. Στο σπίτι του, χτισμένο έξω από το χωριό, στην πλαγιά ενός λόφου με θέα την θάλασσα, διατηρούσε και ένα πιάνο με ουρά.

Πρέπει να ήταν προς το τέλος της δεκαετίας του 60 όταν ο πεθερός του Χατζηνίκου έτυχε να μιλήσει στον Κόκσμα για τον γαμπρό του, λέγοντάς του ότι ήταν σπουδαίος μουσικός και ότι έπρεπε να τον γνωρίσει. Έτσι όταν γνωρίστηκαν το καλοκαίρι, ο Χατζηνίκος εκμυστηρεύτηκε στον Κόκσμα, ότι δεν μπορούσε να μένει όσο θα ήθελε στο νησί, επειδή δεν υπήρχε πιάνο όπου θα μπορούσε να μελετάει. Ο Κόκσμα προσφέρθηκε να τον βοηθήσει, δίνοντας του την δυνατότητα να πηγαίνει να μελετά στο δικό του πιάνο, στο σπίτι πάνω στον λόφο. Πολλά χρόνια αργότερα, ο Κόκσμα, μου διηγήθηκε την πρώτη εκείνη φορά που άκουσε τον Χατζηνίκο να παίζει στο πιάνο:

«Κατασκοπεύοντας» τη μελέτη του, από το διπλανό δωμάτιο, στην αρχή δεν του έκανε καμία εντύπωση. «Εγκλωβισμένος» στο νησί, ο δάσκαλος δεν είχε παίξει για κάμποσο καιρό. Όσο όμως περνούσαν οι ώρες και «ζεσταινόταν», τόσο αποκαλύπτονταν σιγά σιγά στον Κόκσμα το μέγεθος της μουσικής ιδιοφυΐας του Γιώργου Χατζηνίκου, εκφράζοντας τον απόλυτο θαυμασμό του και την έκπληξή του βεβαίως, που είχε μια τέτοια εμπειρία στα απομακρυσμένα και υπανάπτυκτα τότε Κύθηρα.

Από τον Γιώργο Κόκσμα διδάχτηκα ως έφηβος πιάνο. Και δεν υπήρξε ούτε ένα μάθημα που να μην μου αναφέρει, ως παράδειγμα, το όνομα Γιώργος Χατζηνίκος. Έτσι, όταν έφτασε το καλοκαίρι, κάπου στα μέσα της δεκαετίας του 80, πήγα και εγώ στο σπίτι του να τον γνωρίσω. Με υποδέχτηκε με την γνωστή του φιλική διάθεση και αμέσως κάτσαμε στο πιάνο, όπου διέθετε πια μόνιμα στο νησί. Έζησα έτσι και εγώ εκείνο το απόγευμα, την μύηση της διδασκαλίας του, ακούγοντάς τον να μιλά και να παίζει για πολλές ώρες. Επειδή ήμουν αρχάριος στο πιάνο, πίστευα ότι θα προσπαθούσε να με αποθαρρύνει να ασχοληθώ σοβαρά με την μουσική. Αλλά αντιθέτως με ενθάρρυνε, επισημαίνοντας μου ότι η μουσική θέλει πολλές θυσίες, που όμως, δεν λογίζονται ως τέτοιες, αν πραγματικά αγαπάμε την μουσική.

Σήμερα, έπειτα από αρκετές συναντήσεις με τον Γιώργο Χατζηνίκο, κρατώ στην μνήμη μου την ανάμνηση ενός ανθρώπου, που το είναι του ήταν ταυτισμένο με την τέχνη της μουσικής, που αγωνιούσε να κατανοήσει την τέχνη αυτή στα υπέρτατα βάθη της, αλλά και να μεταδώσει αυτή την κατανόηση και στους άλλους. Ελπίζω η ανάμνησή του και η διδασκαλία του να μείνουν στοιχεία ζωντανά στην σκέψη μας για πάρα πολύ καιρό.

Παναγιώτης Λευθέρης
www.kytheriosmusic.com

 

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

ΕΠΙΓΡΑΜΜΑ VI

Για το Μαέστρο που έπαυσε.

 

Εδώ, κάτω απ' τες λεύκες που κοιμάμαι
σιμά στο επίγειο σπίτι που το κύμα λούζει
και που έζησα τα τόσα καλοκαίρια μου
μαζί με σας, της μουσικής παιδιά,
εδώ, πούχα γι' αυλή μου τες καρδιές σας
και τα νεαρά σας δάχτυλα τα μάγευα με λόγια
μιας άλλης εποχής, με μύριες ιστορίες βγαλμένες
από τα τόσα μου ταξίδια και τα χρόνια μου,
νάρχεστε πάντα, όταν ο ήλιος θα χρυσώνει
τον Αύγουστο· στην κάψα του μεσημεριού,
σαν τότε, στα μαθήματα, ν' ακούτε τα τζιτζίκια
που μάθανε ως κι αυτὰ  από νότες και ρυθμούς.

Μη με θρηνήσετε πολύ, γιατί δεν έφυγα·
σε κάθε πέτρα του χωριού ζωγράφισα χαμόγελο.
Κι αν πρέπει, τότε ας είναι σα ρετσιτατίβο
ο πόνος – περιεκτικός, μα σύντομος.
Υπό το σεληνόφως, σαν μετά τες συναυλίες,
στο ταπεινό μας ταβερνείο ας πιείτε και για μένα
μια γουλιά συνάμα με μια μνήμη. In taberna
quando sumus, non curamus quid... Αρκεί αυτό.
Εγώ περπάτησα του φεγγαριού το δρόμο
που απ' την αυλή μου απλώθηκε στο άπειρο.

Βασίλη, Γιώργο, Χρήστο, Νίκο, Ελένη και Ιωάννη,
Σπύρο, Δημήτρη, Παναγιώτα, Ρένα και Μαρία
ή αλλιώς, αμέτρητα παιδιά μου μουσικά,
έγινα τώρα παύση με κορώνα, εκεί στο τέλος
μιας υπερκόσμιας συμφωνίας· πώς σας ελάτρεψα,
το ξέρετε ήδη. Σαν τες νότες, σαν την ίδια τη ζωή
και σαν τη φύση που μάς γέννησε για τέχνη.
Κι αν εξαιτίας μου κέρδισεν η μουσική εραστές,
αυτό μου φτάνει· ήμουν πάντα ολιγαρκής.

Lamento poco, το λοιπόν. Εδώ βρεθήκαμε παρέα
ο Carl, ο Wolfgang, ο Σκαλκώτας και ο Franz
κι έχουμε να μιλήσουμε για φράσεις, όπως τότε.
Ας είναι η τελευτή μου και ο τρόπος της
απόδειξη ικανή πως, κάποτε, οι παύσεις
γίνονται τόσο πιο ουσιώδεις απ' τες νότες.-

Νίκος Σπανός
01.12.2015

Γ. Χατζηνίκος [03.05.1923 – 29.11.2015]

 

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Δεν θα ξεχάσω ποτέ εκείνο το απόγευμα Σαββάτου τον Απρίλιο του 2006, που ο Γιώργος Χατζηνίκος ηχογράφησε στο σπίτι μου πέντε πιανιστικά έργα του Νίκου Σκαλκώτα για το δεύτερο συνοδευτικό CD του βιβλίου του "Νίκος Σκαλκώτας: Μια ανανέωση στην προσέγγιση της μουσικής σκέψης και ερμηνείας". Επειδή δίσταζε να κάνει την ηχογράφηση σε ένα "ψυχρό" επαγγελματικό στούντιο, του πρότεινα να την κάνουμε με το δικό μου πιάνο και τον ημι-επαγγελματικό εξοπλισμό που είχα στο σπίτι. Ο Δάσκαλος, 83 ετών τότε, απόλυτα συγκεντρωμένος, ερμήνευσε από μνήμης με συγκινητικά βαθύ και ουσιαστικό τρόπο τη μουσική του Σκαλκώτα, ενώ εγώ απλά θαύμαζα την πιστότητα και εκφραστικότητα της ερμηνείας παρακολουθώντας τις παρτιτούρες. Η εμπειρία της ηχογράφησης και η συζήτηση που ακολούθησε υπήρξαν για μένα μάθημα ζωής, καθώς βίωσα την πληρότητα ενός ανθρώπου που έχει δώσει ένα τόσο υψηλό νόημα στη ζωή του. Η προσωπικότητα του Γιώργου Χατζηνίκου είχε μια τόσο σπάνια καθαρότητα και ποιότητα που άφησε στη ψυχή όλων όσων τoν γνώρισαν ένα ανεξίτηλο αποτύπωμα.

Κώστας Τσούγκρας
συνθέτης-μουσικολόγος

 

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Ένα μεγάλο ευχαριστώ στον ακούραστο και γεμάτο ζωντάνια Μαέστρο -Δάσκαλο - Παιδαγωγό - Ερμηνευτή που απλόχερα επί σειρά ετών (1987- 2015) μας έμαθε να βλέπουμε τι υπάρχει πίσω από τις νότες. Ο τρόπος που προσέγγιζε τον άνθρωπο και τη μουσική υπήρξε για μας καθοριστικής σημασίας οδηγός στην πορεία της προσωπικής και επαγγελματικής μας ζωής.

Βιβή Καραγιάννη

 

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Δεν είναι τυχαίο ότι όλοι όσοι γνωρίσαμε τον Γιώργο Χατζηνίκο τον θεωρούμε Δάσκαλό μας. Ειδικά για εμένα στάθηκε το ύψιστο παράδειγμα προς μίμηση, όχι μόνο λόγω του κοινού μας γούστου στη μουσική, αλλά ιδίως λόγω της κοινής μας αγάπης για το έργο του μεγάλου μας συνθέτη Νίκου Σκαλκώτα. Είμαι βέβαιος πως αν δεν είχα γνωρίσει τον Γιώργο Χατζηνίκο στην εφηβεία μου, δεν θα είχα ακολουθήσει την ίδια πορεία ζωής. Η μνήμη του θα συντροφεύει πάντοτε τα βήματά μου.

Γιάννης Σαμπροβαλάκης
κλαρινετίστας - μουσικολόγος

 

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Θα μπορούσε να σκεφτεί κανείς, γιατί τόσος θρήνος για έναν άνθρωπο που έφυγε ήσυχα στα 92 του... Ναι, όντως, από τη συμβατική άποψη είμαι ευτυχής που μπορώ να τον μακαρίζω και μετά το τέλος.

Όμως θα προσπαθήσω να εξηγήσω γιατί ο Χατζηνίκος έχει τόσο μεγάλη σημασία για μας.

α) Ήταν ένα είδος τελευταίου μοϊκανού, ένα τελευταίο πουλί ενός είδους προς εξαφάνιση. Αυτό που ονομάζουμε κλασική μουσική, δεν είναι παρά τα απομεινάρια μιας ζωντανής παράδοσης, τα οποία έχουμε επιμελώς τοποθετήσει σε προθήκες μουσείων. Ο Χατζηνίκος ήταν ένας ζωντανός φορέας αυτής της παράδοσης που ξεκινάει από το 1600 (και πριν) και έπνεε τα λοίσθια από τις αρχές του 20ού αιώνα μέχρι τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Έπαιζε μια σονάτα του Σούμπερτ ή ένα πρελούδιο και φούγκα του Μπαχ, οπως εμείς παίζουμε τη Τζαμάικα του Λοίζου...

Η κάθε παραδοσιακή μουσική είναι πολύ σημαντική. Όμως η μουσική του ευρωπαϊκού πολιτισμού ξεπέρασε τα σύνορα, έγινε πανανθρώπινη, κλασσική. Ο δάσκαλος συνήθιζε να λέει ότι η σουίτα συμβολίζει την ένωση της Ευρώπης. Η Αλεμάντ (Γερμανία), η κουράντ (Ιταλία), η σαραμπάντ (Ισπανία) και η ζιγκ (Βρετανία), είναι η μουσική ένωση της Ευρώπης (η Γαλλία λείπει γιατί αυτή έφτιαξε τη σουίτα...). Η μουσική της Ευρώπης ήταν η ουσιαστική έκφραση του πολιτισμού της. Ξεκίνησαν από την Αναγέννηση να προσπαθούν να φτάσουν τους αρχαίους, αλλά κατάλαβαν ότι στη φιλοσοφία, το θέατρο, την αρχιτεκτονική, τη γλυπτική αυτό ήταν αδύνατον. Μόνο στη μουσική υπήρχε ο χώρος να αναπτυχθεί ακομπλεξάριστα η Ευρώπη και μόνο στη μουσική μπορούσε να σπάσει τις αλυσίδες του ορθολογισμού και πετάξει ελεύθερα.

Η Μουσική, λοιπόν, είναι η μεγάλη κληρονομιά του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Εμείς, χωρίς να καταλαβαίνουμε ακριβώς, διαισθανόμασταν οτι ο Χατζηνίκος ήταν ένας ζωντανός φορέας του, έτσι χαμένοι όπως είμασταν και είμαστε χαμένοι στις ενωμένες ευρώπες και τις πολιτιστικές πρωτεύουσες, προσπαθούσαμε μέσα από αυτόν να ανασυντάξουμε μέσα μας το μεγαλείο ενός πραγματικού και οικουμενικού πολιτισμού.

β) Δεν υπήρχε σ' αυτόν ο διαχωρισμός νου και σώματος. Όλα πήγαζαν από την ίδια πηγή. Πάντα στα σεμινάρια στο Χόρτο υπήρχε κάτι που θα μας βοηθούσε προς αυτή την κατεύθυνση. Ευρυθμία, γιόγκα, χορός... Ο Χατζηνίκος ήταν ένα ζωντανό παράδειγμα για να αποφύγουμε τον ακαδημαϊσμό, την υπερτροφία του νου που έχει κατακλύσει τον κόσμο.

γ) Η αρμονία με το περιβάλλον, έτσι όπως τη ζούσαμε στο Χόρτο. Η μουσική του ήταν ένα με αυτό που ζούσαμε εκεί. Θάλασσα, περίπατος στο ποταμάκι, ύπνος κάτω από δέντρα, τζιτζίκια... Αυτή τη στιγμή μου έρχονται χιλιάδες αναμνήσεις, αλλά τις υπερβαίνει όλες μία: ένα μεσημέρι είμαι στην αυλή του σπιτιού τους στο Χόρτο, σ' αυτό τον ωραίο κηπάκο με τα τόσο όμορφα λουλούδια και γατάκια...και ακούγεται από το ατελιέ ο Τζώρτζης να παίζει ένα αργό μέρος Μπετόβεν. Μαζί με το φως, τα χρώματα, η ουσία της μουσικής έτσι όπως μόνο από αυτόν την έχω νιώσει, με οδήγησε σε μια έκσταση... ένιωσα την όντως ζωή. Σίγουρα αρκετοί μπορούν να καταλάβουν τι λέω...

Αντίο δάσκαλε... πάντα στις καρδιές μας!

Πάντα οι άνθρωποι όταν χάνεται ένας μεγάλος άνθρωπος ή ένας μεγάλος πολιτισμός, νομίζουν ότι χάνονται τα πάντα... Όμως η σοφία της Φύσης είναι αστείρευτη και πάντα ενσαρκώνεται σε άλλους ανθρώπους, ίσως με άλλη μορφή. Αντίο δάσκαλε... πάντα στις καρδιές μας!

Σπύρος Καβαλλιεράτος

 

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Πέρασα τη νύχτα άγρυπνος να στοχάζομαι τον Δάσκαλο... Κάθε στιγμή που αξιώθηκα να μοιραστώ μαζί του σαν μια σταγόνα μέλι, που θρέφει με τη γλύκα της το νού και την ψυχή. Ό,τι και να γράψω, ό,τι και να πω θα είναι λόγια ωχρά, αδύναμα να περιγράψουν το βάθος το αμέτρητον της συνειδητότητάς του, της μουσικής, της παιδαγωγικής, της ανθρώπινης... Ήταν σοφότατος γιατί αντλούσε από την απύθμενη δεξαμενή της αγάπης... Τώρα έφυγε, πήγε ψηλά να βρει τους άλλους τους σοφούς κι εμάς μας άφησε εδώ πίσω... Στα πρόσωπά μας χαραγμένη η απορία του μαθητή που μόλις έπαιξε το κομμάτι του και περιμένει να ακούσει τι έχει να του πει ο Δάσκαλος... Εκείνος πάλι χαμογελά και σιωπά. Ό,τι είχε να μας πει, το είπε: μας δίδαξε να ψάχνουμε και να βρίσκουμε την αλήθεια της μουσικής γύρω και μέσα μας. Ας γίνουν λοιπόν τα διδάγματά του φάρος για όλους εμάς που πασχίζουμε να βρούμε ρότα και λιμάνι στις σκοτεινές κι άγριες θάλασσες που διανύουμε. Το φως του φάρου δεν το κατακτάς ποτέ, δεν το φτάνεις, δε γίνεται δικό σου μα η λαχτάρα να το πλησιάσεις, η αφοσίωση σε αυτό, σου δίνει δύναμη και πίστη να κρατάς γερά, να μην αφήνεις το τιμόνι, να πασχίζεις για έναν κόσμο που αναγνωρίζει και τιμά τις ατόφιες αξίες... Το βάρος της ευγνωμοσύνης που νιώθω μετριέται σε ευθύνη μα η πνοή του θα μου δίνει δύναμη… Αμήν

Αναστάσιος Στρίκος

 

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Στο Γιώργο Χατζηνίκο

Η ζέστη του Αυγούστου ήταν υποφερτή εκείνη την ημέρα. Μόλις είχα φτάσει με το λεωφορείο από το Βόλο. Η διαδρομή δύσκολη, φιδίσιοι δρόμοι, παλιό αμάξωμα. Είχε όμως ένα γλυκό αεράκι που τα έκανε όλα σαν από όνειρο. Μόλις αντίκρισα τις δαντελωτές παραλίες του Παγασητικού, σκίρτησα. Ένα δαιμονισμένο χτυποκάρδι με κυρίευσε. Με είχες προσκαλέσει, βλέπεις, στο Χόρτο εδώ και 7 χρόνια αλλά εγώ… Η εφηβεία βλέπεις, η τρέλα της νιότης, η άγνοια… Κάλλιο αργά παρά ποτέ όμως! Έφτασα, τακτοποιήθηκα και κίνησα για να σε βρω. Η καρδιά κόντευε να βγει από τα στήθια μου. Πέρασα το κατώφλι του Μουσείου. Σε άκουσα να μιλάς. Θε μου, τι βαθιά, ζεστή γλυκιά φωνή. Σε μάγευε, σε καθήλωνε, καθώς λείαινε τα σύμφωνα, καθώς γλυκολαλούσε τα φωνήεντα. Κάθε πρόταση και κάτι καινούριο. Κάθε ερώτηση και πρόκληση. Και γύρω μου νέοι διψασμένοι, νέοι που ρουφούσαν, σαν εμένα, αχόρταγα τον καταιγιστικό χορό σου. Νέοι, πολλές φορές αμήχανοι στο καινούριο, νέοι έτοιμοι, αν και όχι όλοι, να γκρεμίσουν τα ως τότε στεγανά τους. Κι εσύ, νέος μέσα στους νέους. Άλλοτε πιο νέος από μας, λαλίστατος, αεικίνητος, άλλοτε σοφός παππούς, λιγομίλητος και ονειροπόλος.

Κάθισα στο πιάνο και από τότε όλα άλλαξαν. Μαζί σου, είδα την παράδοση πίσω από την κλασική μουσική. Είδα φως πίσω από τα πλήκτρα. Είδα κίνηση πίσω από τους ήχους. Νόημα πίσω από τις νότες. Ανάσα και ζωή στις μελωδίες. Λογική που μετουσιώθηκε σε Έννοια. Θεμέλια που βάθυναν σε Καταβολές. Και είδα τότε τον ακαδημαϊσμό να γκρεμίζεται μπροστά στην υπέρλαμπρη αλήθεια και απλότητα της μουσικής.

Οι διψασμένοι νέοι με τα χρόνια γίνηκαν δάσκαλοι, έδωσαν και δίνουν το νερό σου στους μαθητές τους. Ο δρόμος σου έγινε ποτάμι. Το ποτάμι ωκεανός που μας ανοίγει απέραντους ορίζοντες σε όποια κατεύθυνση κι αν κοιτάξουμε.

Μου είχες πει τότε στο τηλέφωνο, φέρε και το μπανιερό σου, έχει θάλασσα εδώ! Εκτός όμως από θάλασσα είχε την πολυτιμότερη συνταγή που κουβαλώ από τότε. Από τη μία, το Χόρτο! Έναν λυρικό ελληνικό τόπο, αμόλυντο και απέριττο. Από την άλλη, βαθιές φιλίες παντοτινής νιότης και έμπνευσης! Και κάτι ακόμα. Εσένα! Εσένα, γλυκέ άνθρωπε και δάσκαλε. Εσένα που μου έμαθες, που ΜΑΣ έμαθες, το Βίωμα της Μουσικής!

Κλείσε τώρα τα ματάκια σου και αποκοιμήσου. Έννοια σου! Εμείς, όλοι, θα σε νανουρίζουμε γλυκά! Καλό σου ταξίδι!

Νίκος Έξαρχος, Ελένη Κουτή
1 Δεκέμβρη 2015

files/chronosmag/themes/theme_one/faviconXronos.png

  ΧΡΟΝΟΣ 32 (12.2015)