«θα δώσουμε ευκαιρίες για να καλλιεργήσει ο καθένας τις δεξιότητές του»

 

Γιάννης Τροχόπουλος

[ συνέντευξη στη Μικέλα Χαρτουλάρη ]

 

«Ο πολιτισμός, εάν δεν συνδεθεί με τα ευρύτερα κοινωνικά στρώματα είναι μια πολυτέλεια την οποία το κράτος δεν έχει κανέναν λόγο να χρηματοδοτήσει. Εγώ πιστεύω στη “μαζικοποίηση” του πολιτισμού και δεν φοβάμαι καθόλου αυτή τη λέξη. Εννοώ την καλλιέργεια της ιδέας της συμμετοχής· τη δημιουργία υποδομών που θα ενθαρρύνουν ακόμη και τους ανθρώπους που δεν είναι “δεκτικοί” να ανακαλύψουν μέσα τους και να εκδηλώσουν τις δημιουργικές τους δεξιότητες –“soft skills”– οι οποίες δεν αναπτύσσονται μέσα από την τυπική εκπαιδευτική διαδικασία». 

Ο Γιάννης Τροχόπουλος, γενικός διευθυντής και διευθύνων σύμβουλος του Κέντρου Πολιτισμού του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (Κ.Π.Ι.Σ.Ν.), χαμογελάει καλοκάγαθα με μια σπίθα ενθουσιασμού στα μάτια όταν τα λέει αυτά. Το Κέντρο Πολιτισμού που θα στεγάσει την υπερσύγχρονη έδρα (22.000 τ.μ.) της νέας Εθνικής Βιβλιοθήκης Ελλάδας (Ε.Β.Ε.) καθώς και ένα νέο κτίριο διεθνών προδιαγραφών για την Εθνική Λυρική Σκηνή (28.000 τ.μ.) βρίσκονται ακόμη υπό κατασκευή και η όλη περιοχή του Φαληρικού Δέλτα είναι ένα εργοτάξιο. Όμως εκείνος «βλέπει» ήδη το «Κέντρο Πολιτισμού» να ζωντανεύει ως «χώρος συνάντησης και επικοινωνίας», με διευρυμένο δηλαδή ρόλο και πολλαπλάσιες λειτουργίες που θα μπορούν να ικανοποιήσουν μια καινούρια γενιά χρηστών. Οραματίζεται –και έδωσε γι’ αυτό σχετικές κατευθύνσεις στο γραφείο του μεγάλου Ιταλού αρχιτέκτονα Ρέντσο Πιάνο ο οποίος σχεδίασε το Κέντρο Πολιτισμού– ένα τμήμα για τους ερευνητές των σπάνιων χειρογράφων, ένα τμήμα ψηφιοποίησης, έναν εκθεσιακό χώρο αλλά και ένα «κέντρο επιχειρηματικότητας» με διαδικτυακούς «σταθμούς εργασίας» για τους επισκέπτες του Κ.Π.Ι.Σ.Ν., καθώς και ένα δανειστικό τμήμα αντάξιο μιας μεγάλης, μοντέρνας και λειτουργικής Δημόσιας Βιβλιοθήκης που όμοιά της δεν διαθέτει η πρωτεύουσα (αφού η Δημοτική Βιβλιοθήκη Αθήνας στην οδό Δομοκού αφήνεται να αδρανεί). Από την άλλη, «βλέπει» ένα σύγχρονο λυρικό θέατρο, μια παιδική σκηνή αλλά και ένα πειραματικό θεατράκι, ένα βιβλιοπωλείο, μια καφετέρια κ.ο.κ. Ο Πιάνο εμπνεύστηκε επιπλέον ένα αναγνωστήριο 900 τ.μ. κάτω από ένα γυάλινο κέλυφος…

 

Με τον τρόπο του «leapfrogging»

«Δεν θα μπορέσουμε ποτέ να φτάσουμε το επίπεδο οργάνωσης της Βρετανικής Βιβλιοθήκης, ούτε ποτέ θα αποκτήσουμε, όπως εκείνη, μια συλλογή 200.000 τόμων», παραδέχεται ο Τροχόπουλος. «Όμως θα μπορέσουμε να υπερπηδήσουμε τα ενδιάμεσα στάδια της ωρίμανσης προς αυτή την κατεύθυνση εάν δώσουμε προτεραιότητα και ώθηση στην ανθρώπινη δημιουργικότητα. Αυτή είναι η μέθοδος του “leapfrogging”». (Ο όρος που εμπνέεται από το άλμα του βατράχου χρησιμοποιείται για ένα παιχνίδι σαν τη «μακριά γαϊδούρα» αλλά και για τα αναπτυξιακά σχέδια «βίαιης ωρίμανσης» που θα έλεγε κι ο Γιάννης Δραγασάκης. – Σ.τ.Σ.)

Το στοίχημα, με άλλα λόγια, του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος είναι να κινητοποιήσει τις ευρύτερες και ετερόκλητες κοινωνικές ομάδες των κατοίκων του λεκανοπεδίου, ανεξάρτητα από τα πολιτισμικά τους εφόδια, δημιουργώντας εκείνες τις υποδομές που θα καταστήσουν το Κέντρο Πολιτισμού «πόλο έλξης» και «προορισμό». Κι αυτό θα επιτευχθεί, πιστεύει ο Τροχόπουλος, εάν το κάθε κοινό αισθανθούν πως μπορούν «να συνδιαμορφώσουν τη φυσιογνωμία του Κέντρου Πολιτισμού», και πως δεν καλούνται να προσαρμοστούν σε ένα έτοιμο μοντέλο, διαμορφωμένο με στενά κριτήρια από τα πάνω. «Όταν οι άνθρωποι έχουν τη δυνατότητα να εκφράζονται, τότε αλλάζουν και την κοινωνία και τη χώρα τους», υποστηρίζει ο Τροχόπουλος, επιμένοντας πως αυτό είναι το κλειδί ώστε να γίνουν αποδεκτές καινοτομίες όπως αυτή του Κ.Π.Ι.Σ.Ν. «Αρκεί να ανταποκρίνονται σε πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας των πολιτών. Γι’ αυτό και το πρώτο που με απασχολεί σχετικά με τη λειτουργία του Κ.Π.Ι.Σ.Ν. είναι η συνεχής ροή ενός κόσμου που θα εκτίθεται σε διάφορες μορφές τέχνης, κι ας μην είναι όλες τους αποδεκτές από την καλλιτεχνική ιεραρχία. Σκεφτόμαστε, για παράδειγμα, όπως είπε και ο Ρέντσο Πιάνο, να φιλοξενούμε στο Πάρκο Πολιτισμού ακόμη και ρέιβ πάρτι!»

Ανάλογες πρωτοβουλίες που εφαρμόστηκαν πριν από μερικές δεκαετίες στο Λονδίνο (Barbican) ή στο Παρίσι (Beaubourg) και πιο πρόσφατα στο Μπρούκλυν (Brooklyn Academy of Arts BAM), σε υποβαθμισμένες περιοχές με λούμπεν πληθυσμούς, πέτυχαν την οικονομική αναβάθμιση των συνοικιών αλλά και τον κομφορμισμό των κατοίκων τους. Ο Γιάννης Τροχόπουλος επιμένει όμως περισσότερο σε ένα παράδειγμα μικρής κλίμακας: εκείνο της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης της Βέροιας που τον έκανε διάσημο, καθώς το 2010 κέρδισε το διεθνές βραβείο «Πρόσβασης στη γνώση» από το Ίδρυμα Μπιλ και Μελίντα Γκέητς.

Γεννημένος στη Βέροια από Πόντιους γονείς, ο Τροχόπουλος έχει ως εφόδια τις νομικές και μεταπτυχιακές σπουδές του στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και μια ειδίκευση στη βιβλιοθηκονομία στο Πανεπιστήμιο της Ουαλίας. Αλλά το κυριότερο εφόδιό του είναι το πείσμα του και η ρομαντική πίστη του στη ροπή των ανθρώπων προς την αυτοβελτίωση. Όταν το 1990 ανέλαβε τη διεύθυνση της Βιβλιοθήκης της Βέροιας, πήρε το ρίσκο να ποντάρει όχι στην αναβάθμισή της μέσα από έναν παραδοσιακό τρόπο λειτουργίας αλλά σε ένα άλμα προς τις νέες τεχνολογίες που πολλαπλασίασαν τις λειτουργίες της. Έτσι κέρδισε ένα καινούριο κοινό που στήριξε τις καινοτομίες του. Με το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος «γνωρίστηκε» το 2007 όταν ζήτησε χρηματοδότηση με αφορμή το πρόγραμμα «μαγικά κουτιά» για τις μικρές ηλικίες. Μετά το Βραβείο Γκέητς, οι «Νιάρχοι» τον «τσίμπησαν», τον στήριξαν στη δημιουργία του πανελλήνιου μη κερδοσκοπικού δικτύου καταγραφής των δημόσιων και δημοτικών βιβλιοθηκών, και τον Ιούνιο του 2012 του ανέθεσαν τη διεύθυνση του Κέντρου Πολιτισμού. Κι ας μην έχει τα τυπικά χαρακτηριστικά ενός κλασικού μάνατζερ. Ακριβώς όμως αυτή η επιλογή επιβεβαιώνει το ότι η πολιτισμική παρέμβαση του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος δεν θα εξαντληθεί στη δημιουργία υποδομών. Το γεγονός ότι στη σχετική σύμβαση του Ιδρύματος με το ελληνικό Δημόσιο διασφαλίζεται η θέση του Γ. Τροχόπουλου για μια πενταετία μετά την παράδοση του έργου το 2015, προϊδεάζει για έναν απώτερο, μη ομολογημένο, στόχο: τον επανακαθορισμό της κοινωνικής ζωής με όχημα μια ορισμένη σύγχρονη (δυτική) κουλτούρα που συνομιλεί με τον ψηφιακό κόσμο.

 files/chronosmag/themes/theme_one/faviconXronos.png

 

σελ. 1 (από: 1) ΧΡΟΝΟΣ 01 (05.2013) < προηγ. άρθρο     |     επόμ. άρθρο >